Harvard Yard-ийн ойролцоох оюутны байрнууд

Harvard Yard-ын ойролцоох оюутны байрнууд

 Энэхүү нийтлэлийг Америкт сурна гээд шийдчихсэн юм уу сурах талаар эргэцүүлэн бодож байгаа боловч яаж сургуульдаа орохоо сайн мэдэхгүй байгаа хүмүүст зориулж байна. Америкийн сургуулиудын элсэлтийн талаар, мөн тэтгэлэг хэрхэн олох тухай ерөнхий ойлголттой болох гэсэн хэн бүхэнд ч бас сонирхолтой байх байх аа.

   Америк дахь сургуулиудын элсэлтийн гол онцлог нь хүүхдүүдээ сонгон авах шалгаруулалтых нь бүхэлчилсэн (holistic) шинж чанарт оршино. Энэ нь шалгаруулалтанд аливаа нэг үзүүлэлт – тестийн  оноо, дүн, хичээлээс гадуурх үйл ажиллагаа, ярицлага г.м. – дангаараа хүүхдийг элсүүлэх эсэхийг шийддэггүй, харин бүх үзүүлэлтүүд нэгдэж байгаад хүүхдийн хувь заяаг тодорхойлдог гэсэн үг юм. Тэгэхээр дан ганц “тасархай” тестийн оноо юм уу, сургуульдаа авч байсан онцууд шилдэг сургуульд ороход хангалтгүй байх нь ээ.
  Үүнээс гадна, Америкийн их дээд сургуулиуд гадаад дотоодын хүүхдүүдэд сурагчийн санхүүгийн байдлаас хамааран тэтгэлэг өгдгөөрөө бусад орнуудын сургуулиудаас ялгаатай. Гадаадын сурагчдад тэтгэлэг олдох нь дотоодын хүүхдүүдэд олдохоос хавигүй хэцүү боловч үнэхээр чадалтай, сайн хүүхдэд бол мөнгөний асуудал бараг огт гарахгүй гэж хэлж болно. Жишээлбэл Америкийн хэд хэдэн сургуульд жилийн 60 000$-оос бага өрхийн орлоготой айлын хүүхэд тэнцчих л юм бол бүх зардлыг нь (сургалтын төлбөр, байр хоолны мөнгө, онгоцны билетний үнэ) сургууль нь даадаг жишиг бий. Цөөнгүй Монгол сурагчид ийнхүү тэтгэлэг аваад Америкт сурч байна.
 Одоо сургуулиуд голчлон ямар үзүүлэлтүүд дээр тулгуурлан элсүүлэх хүүхдүүдээ сонгодгийг тайлбарлаад тэтгэлэг хэрхэн олох талаар бичих болно.

  • Шалгалтууд
   Элсэлтийн процессд эзлэх жингээр нь хувьчилбал ойролцоогоор 30-40% болно. Монголчууд бидний эртний танил, TOEFL, IELTS-ийн шалгалууд нь Америкийн “энгийн” дээд сургуулиудад төдий их тэтгэлэг авалгүйгээр ороход хангалттай боловч шилдэг сургуулиудад, их хэмжээний тэтгэлэг аваад оръё гэвэл SAT Reasoning Test (эсвэл ACT) гэх шалгалтыг бас өгөх хэрэг гарна. Энэ нь TOEFL-ийн (эсвэл IELTS) шалгалт зөвхөн хэлний мэдлэгийг л шалгадагтай холбоотой. iBT TOEFL дээрх 100 оноо нь тухайн хүнийг Англи хэлэндээ сайн гэдгийг л харуулна уу гэхээс өөр мэдээлэл өгч чаддаггүй. Харин SAT нь тоо бодох, сэтгэх чадварыг шалгаад сургуулиудад өргөдөл гаргагчийн, нэг ёсондоо, оюуны “потенциал”-ыг харуулдаг. Тиймээс TOEFL дээр сургуулийнх нь шаардаж байгаа босго оноонд хүрчихэд л хангалттай байдаг бол, SAT дээр аль болохоор л өндөр оноо авах хэрэгтэй байна. Энэ хоёр шалгалтаас гадна бас зарим сургуулиуд SAT Subject Test буюу хичээлээ сонгоод өгдөг SAT шалгалт өгөхийг шаардана. Энд нь 20 төрлийн хичээлийн Subject Test-ээс 2-ийг нь сонгоод сайн өгчихөд хангалттай.
  • Эсээ
   Элсэлтийн процесст эзлэх жингээрээ шалгалтуудтай бараг эн тэнцүү. Шалгалтууд нь хүүхдийг тоон “механик” утгаар илэрхийлдэг бол эсээ нь хүүхдийн өргөдөлд “амь оруулж” түүнийг бусад хүүхдүүдээс ялгаж өгөх гол зүйл нь болно. Бусад хүүхдүүдээс онцгойрч харагдах нь нийт 30 000 гаруй өргөдөл гаргагчдаас 6%-ийг нь л сонгож авдаг Харвард шиг сургуульд тун чухал. Эс тэгвээс өргөдөл чинь өндөр оноотой арваад мянган хүүхдүүдийн өргөдөл дунд замхраад л мартагдчихна. Хэрвээ шалгалтын чинь оноонууд бас төдийлөн сайн биш байгаа бол сонирхолтой бөгөөд өвөрмөц эсээгээр оноогоо “нөхчих” боломжтой.
  • Дүн, багш нарын тодорхойлолт, хичээлээс гадуурх үйл ажиллагаанд оролцсон байдал, тэмцээн уралдаан г.м.

Үлдсэн 30-40% нь ерөнхийдөө дээр дурьдсан зүйлсээс хамаарна. Дүнгүүд 9-11-р ангид C-гүй, ихэвчлэн A байхад болоод явчихна.

  Багш нараас авах тодорхойлолтууд нь Монголд бичээд заншсан тодорхойлолт шиг (“Болд нь Улаанбаатар хотод 1992 онд төрж, 4-н настайдаа цэцэрлэгт орсон … Болд манай тэргүүний сурагч …”) байж болохгүй! Аль болох чамайг хувь хүн талаас нь ямар вэ гэдгийг харуулсан, өргөдлийн чинь өөр газар байхгүй, зөвхөн багш хүний орж харах зүйлсийг бичвэл тодорхойлолтын хэрэг сая нэг гарна.
   Мөн коллежүүд, хичээлээ хийгээд байхаас гадна нийгмийн идэвхтэй, удирдагч, дугуйлангаар өөрийгөө байнга хөгжүүлж байдаг, эсвэл спортоор хичээллэдэг хүүхдүүдэд дуртай. Энэ нь нэлээд чухал бөгөөд зөвхөн хичээлээ хийгээд суудаг хүүхдийн сургуульд орох магадлал эрс буурна.
   Мэдээж төрөл бүрийн тэмцээн уралдаанд байр эзэлж байсан бол тэр чинь тус болно. Тэмцээн нь улсын, эсвэл олон улсын хэмжэнийх бол бүр сайн.
    Эдгээрээс гадна өөр ямар ч зүйлийг өөрийгөө илүү таниулахын тулд ашиглаж болно. Төсөл зохиосон байх, ажил хийдэг байх, өвөрмөц хоббитой байх гээд л зөндөө зүйлээр өөрийгөө бусдаас онцгойруулах боломжтой.
  • Тэтгэлэг
   Америкт элсэж ороход хамгийн хэцүү сургуулиуд нь хамгийн баян байдаг болохоор их тэтгэлэг өгдөг бол, элсэж ороход илүү амар сургуулиуд нь тэтгэлэг өгөх бололцоо багатай байдаг. Тэгэхээр ерөнхийдөө тэтгэлэг олоход хэцүү гэж хэлж болно. Гэхдээ хичээвэл боломж мэдээж зөндөө бий.
   Мөн урьд дурьдсанчлан тэтгэлгийн хэмжээг тогтоохдоо ихэнхдээ дүн, шалгалтын оноог биш өрхийн орлогыг харгалзана. Жилийн 200 000$-оос дээш орлоготой айлын хүүхдэд тэтгэлэг бараг өгөхгүй бол 60 000$-аас доош орлоготой айлын сурагчид бол бүх зардлыг нь төлөөд өгчихнө.
  Гэхдээ энэ нь элсэгчдийнхээ мөнгөний бүх хэрэгцээг хангана гэсэн (100% of need met) сургуулиудад л зөвхөн хамаатай. Ийм сургуулиуд Америкт нэлээд олон байна.
   Үүний дээр бас Need-blind болон Need-aware гэсэн тодотголтой сургуулиуд байна. Need-aware сургууль нь тухайн сурагч хэр их мөнгө төлж чадахыг нь харгалзаж үзсэний үндсэн дээр сурагчийг элсүүлэх эсэх шийдвэрээ гаргадаг бол Need-blind сургуульд тухайн сурагч хэр их мөнгө төлж чадах нь сонин биш байдаг бөгөөд аль болохоор хамгийн шилдэг хүүхдүүдийг л сонгож авахыг боддог. Харамсалтай нь, гадаад хүүхдүүдэд Need-blind байдаг хэдхэн л сургууль байгаа ба тэдгээр нь Америкт элсэн ороход хамгийн хэцүү сургуулиудын тоонд орно.
   Энэ нийтлэлд бас элсэлтийн процесс жил бүрийн 9-р сарын үеээс эхлээд 12-р сарын төгсгөл хүртэл явагддагийг хэлэх хэрэгтэй байх. Энэ хэдэн сарын туршид өргөдлөө бөглөөд дуусгачихвал сургуулиуд руугаа явуулчихаж болно. Харин тэтгэлэгт (financial aid) хамрагдах өргөдлөө ихэнх сургуулиуд 2-р сар болтол хүлээн авдаг.
   За, ингээд ер нь Америкийн сургуулиуд руу элсэн орох талаар ерөнхий ойлголттой болсон байх гэж найдаж байна. Цаашид энэ нийтлэлд дурьдагдсан зөндөө сэдвээр дэлгэрэнгүй бичих байх. Тэр болтол асуух зүйл байвал сэтгэгдэл үлдээх хэсэгт асуултаа үлдээчихэж болно шүү.
-У.Билгүүн
Нийтлэлийн эх хувилбарыг :

Нийтлэл таалагдсан бол бусадтай хуваалцаарай!

  1. билэгт June 10, 2012

    үнэхээр хэрэгцээтэй мэдээлэл өгсөнд баярлалаа. хичээл сурлаганд чин амжилт хүсье.

  2. Uyangaa June 15, 2012

    heregtei medeelel bna. magistariin shalgaruulalt n yaj yawagddag tetgeleg awah bolomjuudiin tuhai medeelel heregtei bn

  3. Nandia June 16, 2012

    End apply hiihdee mergejlee songoson baih shaardlagatai yu???

    SAT Subject test-ees 2iig n songoos uguhud bolno gj bnshde te?, tiim bolohoor mergejildee tulguurlasan 2 hicheel songoh n zow uu??

  4. gerelee June 19, 2012

    sain bn uu. uneheer heregtei medeelel niitlesen bn. magistr-r surahad yadag yum bol ter talaar medeelel uguuch

  5. dorj June 20, 2012

    magistr-r surahad yadag yum bol ter talaar medeelel uguuch

  6. haliunaa June 27, 2012

    nadad usa d sain surguulid surah bolomj bgaa boluu. bi 10 jildee tiimerhuu surch bsan l daa. 11r angiin adistatnd deer c bol 4, 5 bgaa. tegeed bi SAT reasoning test sain onoo awaad, esee gee sain onoo awaad yrn busad uzuuleltn deeree sain onoo awchwal nadad bolomj bgaa yu. tegeed temtseen uraldaand orson zuil bhgui bwal nadad bolomj bna uu. nadad zaawal hariulaarai kkk odoo l hicheeh geed bna.

    • Buyannemekh July 5, 2012

      Buren bolomj bgaa.

  7. haliunaa July 5, 2012

    bi ene iig ugan 2 doloo hongiin omno bichsen odoo hurtel hariu irdegguieee….

  8. haliunaa July 5, 2012

    bas mongold yaj sat uguh we. haana ochih we…alban yosnii awdag gazar bdag boluu

  9. haliunaa July 15, 2012

    bayrllaa…buren bolomjtoi gesenchin buur uram orchloo… bi zaawal tetgelegtei ywnaa.

  10. мичка October 27, 2012

    миний 10 жилийн дүнгүүд хангалттай сайн. Хэлний тал дээр ч бас боломжийн . Харин надад нэг л асуудал байна. Нийгмийн идэвх зүтгэл жаахан тааруу, бас урлаг спортын авъяас бага. Мөн би америкийн их сургуулиудад суралцахын тулд надад сургуулиа сонгох асуудал гарч ирж байна. Энэ тал дээр би хаанаас мэдээлэл авч ямар сайтаас харвал зүгээр бол . Та бүхнийг миний асуултад хариулж надад тус болно гэдэгт найдаж байна. Баярлалаа

  11. oyuhaa0613@yahoo.com December 4, 2012

    saihan medeelel niitelsend bayrlalaa bi bs nagistr surah huselt bga odoohondoo yaj yawdgaa sn mgui l bna ene talaar joohon delgerengui medeelel ogooch

  12. Buya January 30, 2013

    heregtei medeelel bna. magistariin shalgaruulalt n yaj yawagddag tetgeleg awah bolomjuudiin tuhai medeelel uguuch

  13. Chinguun March 23, 2013

    Mash heregtei medeelel bn. Nadad ih deed surguulia songohod asuudaltai bga yumaa. Ih deed surguuliudiin talaarhi medlegee huwaaltsaach pls

  14. Гэгээлэн July 4, 2013

    би их сургуульд суралцдаг. багшийн тодорхойлолт хэрэгтэй гэсэн байна заавал арван жилийн багшийн тодорхойлолт хэрэгтэй юм уу

  15. namuun August 21, 2013

    sain bainuu?bi odoo 11r angid orno…umnu ni angli helnii olimpiad enee teree ged ordog baisan,,tegehdee toefl iin talaar ih medleg baihgui hervee odoonoos ehelj beldvel nadad bolomj baigaa bolov uu???12 sar gehed toefl sat shalgaltuudaa uguud buh zuilee belen bolgochihson baih yostoi yu?

  16. nomi November 22, 2013

    minii 10jiliin dunguud taaruu l daa.. gehdee beldeed orwol shalgaltaasain ugj chdn gedeg itgeltei bn. attestatnii dun ih hardag yum bolowuu hariu

  17. nomin January 15, 2017

    sat iin shalgaltand yamar yamar hicheel baidag yum be helj ogooch mon hodoo oron nutagt surdag baij boloh uu

  18. anand May 31, 2017

    heregtei medeelel ogsond bayarlalaa. bi odoo 9 dugeer angid orno SAT giin shalgalt ogoh nas arai bologui bh. gehdee bi ongotsnii nisgegch bolohoor shiideed americiin surguuluudiig sudlaj baigaa. gevch bi emeeteigee eejteigee duuteigee 4 uulee amidardag tiim ch bololtsootoi ailiin huuhed bish manai orhiin orlogo 1 say tgrogoos iluu gardaggui. tiim bolohoor tetgelegeer hussen surguulidaa oroh ongotsnii nisgegch boloh mash ih huseltei bi bagaasaaa matematicaar hicheellej angli heliig todorhoi hemjeend suraltsaj bna. bas sagsan bombogoor hicheellej soroban sampingaar yopon ulsad ochij altan medal avchirsan. bi ta nariin bichsen zuilsiig unshaad nadad chin setgeleesee tuslaj magadgui gej bodloo. ah egch naraa nadad tuslaach. ongotsnii nisgegchiin surguulid tetgelegeer oroh bolomj bii yu?
    HARIU ZAAVAL BICHEEREI ITGEJ BNA

Comments

Post a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

©2012 Америк дахь Монгол Оюутны Холбоо

Нийтлэл таалагдсан бол бусадтай хуваалцаарай!